Có một sự thật không dễ nuốt mà tôi muốn bạn phải đối diện đó là: những gì từng làm bạn đau trong tuổi thơ… bạn đang vô thức lặp lại lên con mình. Bạn không phải là bản gốc, mà là phiên bản tiếp theo của một chuỗi những người từng bị tổn thương mà chưa từng được xử lý và kiểm soát. Tổn thương đó không lây qua máu mà lại lây qua: ánh mắt, cách mắng con, sự lạnh nhạt thường xuyên và thói quen im lặng mỗi khi gia đình có chuyện. Nó lây qua cách bạn chọn một người đàn ông làm bạn tổn thương hoặc giống hệt cha mình và vẫn hy vọng lần này… kết thúc sẽ khác đi.

Đây không phải lỗi của bạn nhưng bạn là người phải chịu trách nhiệm nếu muốn kết thúc nó. Cái cách bạn từng ghét ở cha mẹ, cảm giác khi bị: bỏ mặc, đánh mắng, bắt phải ngoan và bây giờ bạn đang truyền lại cho con mình... dù bạn thề sẽ không bao giờ làm vậy nữa. Không cần bạn vắng mặt, chỉ cần bạn không có mặt trọn vẹn khi con buồn; không cần bạn chửi bới, chỉ cần bạn dùng im lặng thay cho thấu hiểu; không cần bạn bạo lực, chỉ cần bạn hay nói câu: mày mà không nghe là mẹ chết đó… Cứ thế, tổn thương được truyền lại: không màu, không mùi nhưng cực kỳ bám dai.

Đừng nghĩ đàn ông từng tổn thương thì sẽ biết yêu thương.
Sự thật là nhiều người đàn ông tổn thương không trở thành người tử tế họ trở thành người làm tổn thương tiếp theo. Bởi vì: họ chưa bao giờ học được cách đối mặt với cảm xúc mà chỉ biết cách trốn chạy nó, họ lớn lên trong một ngôi nhà mà khóc là yếu đuối, mà thể hiện cảm xúc là điều nhục nhã. Và khi tổn thương ấy bị dồn nén quá lâu, họ sẽ chọn cách trút nó lên người khác thay vì xử lý và kiểm soát nó.

Đừng tự lừa mình rằng: anh ấy từng khổ nên anh ấy sẽ hiểu tôi.
Không đâu, nếu anh ta không ý thức được vết thương của mình anh ta sẽ biến bạn thành cái bao cát tiếp theo để trút giận. Tổn thương không được xử lý sẽ tái diễn thành hành vi kiểm soát, vô cảm và lạm dụng tinh thần, nhưng lần này người hứng chịu là bạn.

Cấu trúc gia đình là thứ âm thầm quyết định người bạn yêu, cách yêu và cách nuôi dạy con mình. Bạn không chọn người yêu bằng lý trí mà chọn theo sự quen thuộc: nếu bạn từng bị tổn thương bởi một người cha lạnh lùng, bạn sẽ thấy đàn ông vô tâm hấp dẫn; nếu bạn từng thấy mẹ mình hy sinh đến hao mòn, bạn sẽ thấy việc chịu đựng là cách thể hiện tình yêu. 

Và rồi bạn làm mẹ. Bạn nuôi con bằng chính những mô thức từng làm bạn đau: bạn lặp lại cách dạy con bằng xấu hổ, so sánh và kỳ vọng vô thức. Bạn nghĩ mình khác mẹ nhưng lại nghe tiếng mẹ phát ra từ miệng mình. Chúng ta không sao chép hành vi mà đang sao chép cảm xúc nằm bên dưới hành vi đó. Thế hệ này nối tiếp thế hệ khác bằng những đoạn mã cảm xúc giống nhau được lặp lại:
- Cha vắng mặt → con gái chọn người yêu không hiện diện.
- Mẹ hay hy sinh → con gái trở thành người vợ oán trách mà không hiểu vì sao.
- Cha gia trưởng → con trai hoặc phản kháng dữ dội hoặc trở thành bản sao mới của ông.
- Cha ngoại tình → con trai… ( bạn tự đoán nhé).

Bộ não của bạn không phân biệt đúng sai. Nó chỉ biết cái gì quen sẽ trở thành mặc định và mặc định đó sẽ được truyền tiếp trừ khi bạn nhận ra và kiểm soát nó dừng lại. Bạn có thể là người dừng vòng lặp nhưng bạn sẽ phải đánh đổi nhiều hơn bạn nghĩ, bạn sẽ phải đi ngược với cha mẹ và bị chỉ trích: Sao dạy con kỳ vậy? Thời tao đâu có vậy đâu? Bạn sẽ bị chối bỏ, vì văn hóa này không quen với sự thay đổi đặc biệt khi nó đến từ phụ nữ và sẽ thấy mình lạc lõng, nghi ngờ bản thân, thậm chí tội lỗi.

Nhưng hãy nhớ truyền thống là thứ nên giữ lại nếu nó giúp bạn hạnh phúc chứ không phải để bao che tổn thương. Bạn không cần phải hoàn hảo, chỉ cần bạn đủ tỉnh để không lặp lại và nếu bạn đang tự hỏi mình bắt đầu từ đâu? Thì đây là lộ trình:
1. Nhận diện: gọi đúng tên những mô thức bạn đang lặp lại từ cách dạy con, cách yêu, đến cách phản ứng khi bị tổn thương.
2. Học lại: học cách giao tiếp không làm nhục người khác, học cách ôm con khi chúng sai, chứ không phải hét vào mặt chúng.
3. Xử lý: xử lý đứa trẻ bị bỏ quên bên trong bạn. Đừng mong con bạn lớn lên vững vàng nếu bạn chưa từng học cách đứng vững với tổn thương của chính mình.
4 .Luyện lại hệ thống thần kinh: mỗi lần bạn phản ứng khác đi là cách bạn đang viết lại bản đồ thần kinh trong não. Điều này khó nhưng đáng.
5. Thực hành lại yêu thương: không dùng quyền lực, không dùng xấu hổ và không dùng lời đe dọa mà bằng sự hiện diện thật sự.

Nhắc bạn điều này, nếu bạn từng nghĩ:
- Đàn ông tổn thương sẽ biết yêu hơn… thì bạn cần tỉnh lại. Người biết yêu là người biết chịu trách nhiệm với tổn thương của mình, chứ không phải dùng nó để hành hạ người khác.
- Mình không thể thay đổi, vì tôi cũng từng chịu đựng mà có sao đâu? Thì hãy nhìn vào chính những giọt nước mắt bạn đã giấu đi suốt tuổi thơ. Bạn vẫn còn đau chỉ là bạn giỏi chịu đựng mà thôi.
- Bạn không thể cứu cả dòng họ nhưng bạn có thể cứu đứa trẻ đang ngủ trong tim mình và đứa trẻ đang nhìn bạn mỗi ngày gọi là mẹ.
- Bạn có thể là người dừng lại. Và khi bạn dừng lại, bạn không chỉ xử lý cho mình bạn đang giải thoát cho cả thế hệ tiếp theo.

Từng ngày qua đi, nếu bạn đã sẵn sàng dừng vòng lặp sẽ giúp bạn hình thành sự tự nhận thức là bước quan trọng để bẻ gãy vòng lặp tổn thương từ cấu trúc gia đình. Vì xử lý tổn thương và kiểm soát tổn thương của bản thân là món quà lớn nhất bạn có thể tặng cho con và chu kỳ tổn thương vòng lặp từ gia đình này sẽ dừng lại ở bạn.

(st)